Tin Tức
Máy tính tiền bị chậm, treo giữa giờ đông khách: Nguyên nhân và cách xử lý
Chuyện này gần như quán nào cũng gặp một lần. Máy chạy ngon mấy tháng đầu, rồi tự nhiên một hôm giờ trưa khách xếp hàng mà màn hình quay vòng, nhân viên bấm hai ba lần mới ăn. Lúc đó chủ quán đứng cạnh, vừa xin lỗi khách vừa không biết làm gì.
Em viết bài này theo đúng thứ tự mà em vẫn hướng dẫn khách qua điện thoại Máy tính tiền bị chậm, treo giữa giờ đông khách: Nguyên nhân và cách xử lý : trước hết phân biệt máy chậm với máy treo, vì hai cái đó nguyên nhân khác nhau hẳn. Rồi dò theo thứ tự từ dễ tới khó, làm từng bước tại quầy.
Phần lớn các ca em gặp, chủ quán tự xử lý được mà không cần mang máy đi đâu. Chỉ một phần nhỏ mới thật sự là giới hạn của cấu hình máy, và em cũng nói rõ dấu hiệu nào thì đúng là chuyện đó.
Máy chậm dần qua từng tháng thường do ổ đĩa gần đầy, quá nhiều chương trình chạy cùng Windows, hoặc dữ liệu bán hàng tích lũy nhiều năm. Máy treo đột ngột thì hay do nhiệt độ, nguồn điện, hoặc một thiết bị cắm vào đang lỗi. Hai nhóm này dò theo hai hướng khác nhau.
Chậm Và Treo Là Hai Chuyện Khác Nhau
Anh chị để ý một chút là phân biệt được ngay, và việc phân biệt này quyết định dò hướng nào.
Máy chậm là máy vẫn chạy, vẫn phản hồi, nhưng mọi việc mất nhiều thời gian hơn trước. Mở danh mục món phải chờ một nhịp. Bấm thanh toán thì màn hình đứng một lúc mới in bill. Khởi động máy buổi sáng lâu hơn hồi mới mua. Kiểu này thường đến từ từ qua nhiều tháng, và chủ quán nhận ra khi so với cảm giác lúc mới lắp.
Máy treo là máy đứng hẳn, bấm không ăn, chuột không di, có khi màn hình vẫn sáng nhưng không làm gì được. Kiểu này thường đến bất ngờ, có thể xảy ra ngay cả khi máy mới mua tháng trước.
Còn một kiểu thứ ba mà khách hay gọi là treo nhưng thực ra không phải: màn cảm ứng bấm không ăn trong khi máy vẫn chạy bình thường. Dấu hiệu nhận biết là đồng hồ trên màn hình vẫn nhảy số, hoặc cắm chuột vào thì chuột di được. Đây là chuyện của mặt kính cảm ứng, không phải chuyện của máy, và cách xử lý hoàn toàn khác.
Chốt lại: trước khi làm gì, anh chị nhìn xem đồng hồ trên màn hình còn nhảy không. Còn nhảy thì máy vẫn sống, chỉ là chậm hoặc cảm ứng không ăn — hai cái này xử lý tại quầy trong vài phút. Đứng hẳn thì mới là treo, và lúc đó mới dò theo hướng nguồn điện với nhiệt độ.
Sáu Nguyên Nhân Thường Gặp Nhất
Em xếp theo thứ tự hay gặp, không theo thứ tự nghiêm trọng.
Một — ổ đĩa gần đầy
Đây là nguyên nhân số một và cũng là cái dễ xử nhất. Máy quầy thường có ổ SSD 128GB. Nghe nhiều, nhưng sau một hai năm thì Windows cập nhật, phần mềm lưu bản sao, ảnh sản phẩm, file báo cáo xuất ra rồi để đó — tất cả cộng lại. Khi ổ còn dưới mười phần trăm trống thì máy chậm rõ rệt ở mọi việc, không riêng gì phần mềm bán hàng.
Dấu hiệu nhận ra: máy chậm đều ở mọi thao tác, kể cả mở thư mục hay mở trình duyệt, không riêng phần mềm bán hàng.
Hai — quá nhiều chương trình tự chạy khi mở máy
Mỗi lần ai đó cài thêm một thứ gì lên máy quầy, thứ đó thường tự xin chạy cùng Windows. Sau một năm thì máy mở lên là chạy sẵn bảy tám chương trình mà không ai cần tới.
Dấu hiệu: máy khởi động buổi sáng rất lâu, và chậm nhất trong khoảng mười phút đầu rồi đỡ dần.
Ba — dữ liệu bán hàng tích lũy nhiều năm
Quán bán ba năm thì phần mềm giữ lại ba năm đơn hàng. Mỗi lần mở báo cáo hoặc tìm lại một đơn cũ, phần mềm phải lục qua khối dữ liệu đó. Chuyện này không phải lỗi, nó là hệ quả tự nhiên của việc quán chạy lâu.
Dấu hiệu: thao tác bán hàng vẫn nhanh, nhưng mở báo cáo hoặc tra lịch sử thì chậm. Cách xử lý nằm ở phía phần mềm, nên anh chị hỏi nhà cung cấp phần mềm xem có chức năng lưu trữ dữ liệu cũ sang chỗ khác không.
Bốn — bụi và nhiệt độ
Máy quầy đứng cả ngày cạnh bếp, cạnh máy pha, trong không khí nhiều dầu mỡ hoặc nhiều bụi. Sau một năm thì khe thoát nhiệt bít lại. Máy nóng quá thì tự giảm tốc để hạ nhiệt — đó là cơ chế bảo vệ, không phải máy hỏng.
Dấu hiệu rất đặc trưng: buổi sáng máy chạy ngon, càng về chiều càng chậm, và vỏ máy nóng khi chạm vào. Nếu nặng hơn thì máy tự tắt hẳn.
Năm — một thiết bị cắm vào đang lỗi
Máy quầy có nhiều cổng USB và thường cắm đủ thứ cùng lúc: máy in bill, máy quét mã vạch, có quán thêm cả máy in tem nhãn. Một trong số đó lỗi, hoặc dây của nó bị gập, thì phần mềm có thể đứng lại chờ nó.
Dấu hiệu: máy chỉ đứng ở đúng một bước — thường là bước in bill — còn mọi thao tác khác vẫn mượt. Hoặc máy đứng đúng lúc ai đó quét mã.
Sáu — mạng chập chờn làm phần mềm chờ đồng bộ
Phần mềm nào cần đẩy dữ liệu lên mạng thì khi mạng yếu, nó có thể đứng chờ. Khách hay nghĩ máy chậm, nhưng thực ra máy đang chờ mạng.
Dấu hiệu: chậm không theo quy luật, có lúc nhanh lúc chậm trong cùng một buổi, và chậm nhất ở bước lưu đơn hoặc bước đồng bộ. Em viết riêng về chuyện này trong bài về máy tính tiền khi mất mạng, anh chị đọc thêm để biết phần nào của bộ còn chạy khi mạng kém.
Dò Theo Thứ Tự — Năm Bước Làm Ngay Tại Quầy
Anh chị làm theo thứ tự này, đừng nhảy bước, vì thứ tự được xếp từ việc dễ và hay trúng nhất trở xuống.
Bước 1 — Khởi động lại máy, một lần cho đủ
Nghe như câu nói cho qua, nhưng nó trúng thật trong rất nhiều ca. Máy quầy nhiều quán mở từ sáng tới khuya rồi chỉ đóng màn, không tắt hẳn, có khi chạy liên tục nhiều tuần. Khởi động lại cho máy dọn sạch phần bộ nhớ tạm.
Anh chị tắt hẳn rồi mở lại, không phải chỉ đóng phần mềm. Làm lúc vắng khách, trước giờ cao điểm.
Bước 2 — Xem ổ đĩa còn trống bao nhiêu
Mở This Computer trên máy, nhìn thanh dung lượng của ổ C. Thanh đó đỏ, hoặc còn dưới mười gigabyte trống, thì anh chị đã tìm ra nguyên nhân.
Việc dọn thì làm theo thứ tự an toàn: xóa file trong thùng rác, xóa các file báo cáo đã xuất ra mà không còn cần, chuyển ảnh và tài liệu cá nhân sang USB. Tuyệt đối không xóa thư mục của phần mềm bán hàng, và không xóa thứ gì mình không biết là gì — chỗ đó anh chị gọi em hoặc gọi kỹ thuật phần mềm.
Bước 3 — Rút hết thiết bị ra, cắm lại từng cái
Bước này tìm ra nguyên nhân số năm rất nhanh. Anh chị rút hết dây USB khỏi máy — máy in bill, máy quét, máy in tem — rồi khởi động lại. Máy chạy mượt thì nguyên nhân nằm ở một trong số đó.
Sau đó cắm lại từng cái một, mỗi lần cắm thì dùng thử vài phút. Cái nào vừa cắm vào là máy chậm lại thì đúng là nó.
Bước 4 — Sờ vỏ máy và xem khe thoát nhiệt
Vỏ máy nóng rõ, hoặc nghe tiếng quạt chạy to liên tục, thì anh chị nhìn các khe hở quanh thân máy. Khe bị bụi bít kín thì dùng cọ mềm hoặc bình khí nén thổi sạch — làm lúc máy đã tắt và rút điện.
Anh chị xem luôn chỗ đặt máy: máy kê sát tường, kê trong hộc kín, hoặc đặt ngay cạnh bếp nóng thì dù vệ sinh sạch nó vẫn nóng lại. Kéo máy ra cách tường chừng mười phân là đủ thoáng.
Bước 5 — Thử trên mạng khác
Nếu bốn bước trên không ra, anh chị thử phát sóng từ điện thoại rồi cho máy quầy dùng mạng đó trong mười lăm phút giờ bình thường. Máy mượt lên hẳn thì nguyên nhân là đường mạng của quán, không phải máy.
Năm bước này xử lý được phần lớn ca em gặp, và không bước nào cần tháo máy hay mang máy đi đâu. Anh chị làm hết năm bước mà vẫn chậm thì mới tới lúc gọi kỹ thuật, và lúc đó anh chị đã có sẵn thông tin để nói cho người ta nghe.
Việc Nên Làm Mỗi Tuần Để Máy Không Chậm Dần
Bốn việc này mỗi lần chỉ mất vài phút, làm đều thì máy giữ được cảm giác như lúc mới lắp lâu hơn nhiều.
Tắt hẳn máy mỗi tối, hoặc ít nhất mỗi tuần một lần. Không phải chỉ đóng màn. Máy được tắt hẳn thì dọn sạch bộ nhớ tạm và áp dụng các bản cập nhật đang chờ.
Lau mặt kính cảm ứng bằng khăn khô mềm. Quầy có dầu mỡ, nước đọng, dấu tay — lớp bẩn đó làm cảm ứng ăn không đều, và nhân viên sẽ tưởng máy treo. Lau cuối mỗi ngày, không phun nước trực tiếp lên màn.
Xem ổ đĩa còn trống bao nhiêu, mỗi tháng một lần. Nhìn một cái là xong. Thấy ổ còn dưới hai mươi phần trăm thì dọn ngay, đừng chờ tới lúc máy chậm mới dọn.
Thổi bụi khe thoát nhiệt, ba tháng một lần. Quán nhiều dầu mỡ hoặc nhiều bụi thì làm dày hơn. Việc này giữ máy không bị giảm tốc vì nóng, mà cũng giúp máy bền hơn về lâu dài.
Chốt lại: bốn việc này không cần biết gì về máy tính, ai ở quầy cũng làm được, và chúng xử lý trước ba trong sáu nguyên nhân phổ biến nhất. Làm đều thì anh chị gần như không phải gọi kỹ thuật vì chuyện máy chậm.
Khi Nào Là Giới Hạn Cấu Hình
Phần này em nói thẳng, vì nếu không nói thì anh chị sẽ dọn máy hoài mà không hết chậm.
Có một trường hợp mà năm bước trên không giải quyết được: khi quán đã lớn hơn cái máy đang dùng. Dấu hiệu của nó khá rõ và khác hẳn các nguyên nhân trên.
Dấu hiệu một: chậm đúng ở chỗ mở danh mục dài. Mọi việc khác mượt, nhưng mở danh sách hàng hóa vài nghìn mã là khựng một nhịp. Đây là lúc bộ nhớ RAM không đủ để giữ cả danh mục. Máy mới cũng bị, dọn ổ đĩa cũng không hết.
Dấu hiệu hai: chậm khi mở nhiều thứ cùng lúc. Vừa chạy phần mềm bán hàng, vừa mở trình duyệt nhận đơn giao hàng, vừa mở bảng theo dõi hàng. Một mình phần mềm bán hàng thì mượt, mở thêm hai thứ là chậm. Đây là giới hạn của chip và RAM, không phải lỗi dùng.
Dấu hiệu ba: chậm ngay từ ngày đầu, không chậm dần. Máy mới lắp đã thấy nặng. Trường hợp này là chọn cấu hình chưa khớp với quy mô quán ngay từ đầu.
Ba dấu hiệu này khác hẳn nhóm nguyên nhân phía trên ở một điểm: chúng không đỡ đi sau khi dọn ổ đĩa hay thổi bụi. Dọn xong mà vẫn y nguyên thì anh chị khỏi mất thêm buổi dọn nữa.
Nếu đúng ba dấu hiệu này thì đường ngắn nhất là nâng cấu hình. Với máy Android GT664, bản RAM 2GB giá 5.900.000 và bản RAM 4GB giá 7.500.000 — khoản chênh 1,6 triệu mua về đúng chỗ mở danh mục dài không khựng. Với máy Windows, dòng 610 Core i5 có 8GB RAM và ổ SSD 128GB, mức 9.950.000, là nhóm chạy được nhiều việc song song.
Anh chị xem cả dải cấu hình từ bản cơ bản tới bản hai màn trên trang máy POS cảm ứng bên em để so trực tiếp RAM và ổ của từng bản.
Còn nếu quán anh chị đang dùng bộ tầm thấp và đang tính nâng, em có viết riêng một bài về máy tính tiền dưới 5 triệu, trong đó có lộ trình nâng dần mà không bỏ đi phần thiết bị đã mua.
Xử Lý Tạm Khi Đang Giờ Đông Khách
Mục này để anh chị đọc trước, vì lúc cần thì không còn thời gian đọc.
Đừng khởi động lại máy giữa giờ đông. Khởi động lại mất vài phút, mà đúng lúc đó khách đang chờ. Việc này để lại làm khi vãn khách.
Đóng mọi thứ ngoài phần mềm bán hàng. Trình duyệt, cửa sổ nhận đơn, bảng tính đang mở — đóng hết. Thường chỉ việc này là máy nhẹ lại ngay.
Nếu máy đứng ở bước in bill, bỏ qua bước in. Phần lớn phần mềm cho phép lưu đơn mà không in. Anh chị lưu đơn trước, in bù sau khi vãn khách. Tiền và đơn không mất, chỉ là khách chưa có tờ bill ngay.
Nếu máy đứng hẳn, chuyển sang ghi tay. Chuẩn bị sẵn một tập giấy ghi mẫu dưới quầy với bốn cột: giờ, món, số lượng, tiền. Nhân viên ghi tay, vãn khách thì gõ lại vào máy. Cách này giữ được doanh thu, mà cũng giữ được không khí ở quầy.
Nếu quán có máy cầm tay, dùng nó làm quầy tạm. Máy cầm tay chạy pin, in bill ngay trong thân, nên nó thay được quầy trong khoảng một hai tiếng.
Chuẩn bị trước ba thứ là quán anh chị không bao giờ phải đứng quầy: một tập giấy ghi mẫu dưới quầy, một người biết đóng các cửa sổ không cần thiết, và số điện thoại kỹ thuật dán ngay cạnh máy.
Azpos Hỗ Trợ Anh Chị Những Gì
Chuyện máy chậm là chuyện em nhận điện thoại nhiều nhất, nên em có sẵn cách làm.
Em dò cùng anh chị qua điện thoại theo đúng năm bước trên. Anh chị gọi em, em hỏi lần lượt: đồng hồ trên màn có nhảy không, chậm đều hay chậm đúng một bước, buổi sáng có chậm không hay chỉ chiều mới chậm. Ba câu đó thường đủ để khoanh vùng nguyên nhân.
Em nói rõ cấu hình đúng của máy anh chị đang dùng. Nhiều chủ quán không nhớ máy mình RAM bao nhiêu, ổ bao nhiêu. Anh chị cho em biết mua bản nào, em tra lại và nói con số chính xác, để biết là giới hạn cấu hình hay là chuyện dọn dẹp.
Em nói thẳng khi chưa cần đổi máy. Phần lớn ca em gặp là ổ đĩa đầy hoặc bụi khe thoát nhiệt, và hai cái đó anh chị tự xử trong một buổi. Em không nói anh chị phải mua máy mới khi vấn đề chưa phải ở máy.
Phần phần mềm thì em hướng anh chị sang đúng chỗ. Dữ liệu tích lũy nhiều năm, chức năng lưu trữ dữ liệu cũ, hay cách phần mềm xử lý khi mạng yếu — đó là phía nhà cung cấp phần mềm, họ trả lời đúng hơn em.
Khi nào anh chị cần so cấu hình để quyết định, anh chị xem các dòng máy tính tiền bán hàng bên em, mỗi bản ghi rõ RAM, ổ cứng và số cổng.
Còn phần ngăn kéo tiền, nếu anh chị thấy ngăn kéo bật chậm hoặc không bật thì đó là chuyện riêng, không liên quan tới máy chậm — em viết kỹ trong bài về ngăn kéo đựng tiền loại nào tốt.
Bảy Điều Cần Nhớ Khi Máy Tính Tiền Bị Chậm
Một, phân biệt trước: máy chậm thì vẫn phản hồi, máy treo thì đứng hẳn, còn cảm ứng không ăn là chuyện của mặt kính. Nhìn đồng hồ trên màn hình còn nhảy hay không là biết.
Hai, sáu nguyên nhân hay gặp nhất là ổ đĩa gần đầy, quá nhiều chương trình tự chạy, dữ liệu tích lũy nhiều năm, bụi và nhiệt, một thiết bị cắm vào đang lỗi, và mạng chập chờn.
Ba, dò theo đúng năm bước: khởi động lại cho hẳn, xem ổ đĩa, rút hết thiết bị rồi cắm lại từng cái, sờ vỏ máy và thổi bụi khe thoát nhiệt, thử trên mạng khác.
Bốn, bốn việc giữ máy khỏi chậm dần: tắt hẳn máy mỗi tối, lau mặt kính mỗi ngày, xem ổ đĩa mỗi tháng, thổi bụi ba tháng một lần.
Năm, ba dấu hiệu cho thấy đúng là giới hạn cấu hình: chậm riêng ở chỗ mở danh mục dài, chậm khi mở nhiều thứ song song, và chậm ngay từ ngày đầu chứ không chậm dần.
Sáu, đang giờ đông khách thì đừng khởi động lại máy — đóng mọi thứ ngoài phần mềm bán hàng, hoặc lưu đơn mà không in, hoặc chuyển sang ghi tay.
Bảy, chuẩn bị sẵn tập giấy ghi mẫu dưới quầy và dán số kỹ thuật cạnh máy, để lúc máy đứng thì quầy vẫn chạy.
Giá trong bài là mức tham khảo, có thể thay đổi theo thời điểm và cấu hình — anh chị liên hệ để em báo giá đúng.
Bài viết liên quan
Câu hỏi thường gặp
Không có mốc chung, vì nó phụ thuộc vào quán in bao nhiêu bill mỗi ngày, có bao nhiêu mã hàng, và máy đứng ở môi trường thế nào. Nhưng có một mốc đáng chú ý: khoảng năm thứ hai là lúc ổ đĩa thường đã gần đầy và khe thoát nhiệt bắt đầu bít. Dọn hai thứ đó là máy thường trở lại như cũ.
Thường không phải lỗi máy. Anh chị kiểm ba thứ trước: phần mềm có đang chờ mạng không, có thiết bị nào cắm vào đang lỗi không, và cấu hình máy có khớp với số mã hàng của quán không. Chậm ngay từ ngày đầu và chỉ chậm khi mở danh mục dài thì là chuyện cấu hình, không phải máy hỏng.
Trước hết xem máy còn sống không bằng cách nhìn đồng hồ trên màn hình. Còn nhảy số thì lau mặt kính bằng khăn khô mềm, nhất là nếu quầy có dầu mỡ hoặc nước đọng. Lau rồi vẫn không ăn thì cắm tạm một con chuột USB vào để bán tiếp, rồi gọi kỹ thuật xem phần cảm ứng.
Máy quầy nên hạn chế cài thêm bất cứ thứ gì không phục vụ việc bán hàng, vì mỗi thứ cài thêm đều có thể tự chạy cùng Windows và làm máy nặng lên. Nếu quán có nhu cầu đó thì anh chị hỏi nhà cung cấp phần mềm bán hàng xem họ khuyến nghị thế nào, vì có phần mềm bán hàng xung đột với một số chương trình nền.
Anh chị gọi em trước khi mang máy đi để em nói cách chuẩn bị. Thường thì quán vẫn bán được bằng cách ghi tay rồi gõ lại sau, hoặc dùng máy cầm tay nếu có. Trước khi tháo máy, anh chị nhớ xuất báo cáo doanh thu ra file và lưu sang USB.
